bağçalarından bir bağça halına gətirməyin öz əlində olduğunu da bilir. Bundan başqa, qəbirdə əməllərinin Rəsulullaha və özündən əvvəl vəfat etmiş mömün qohumlarına ərz ediləcəyini də bilir. Bax bütün bunları bildiyi üçün də ölümü çox xatırlayaraq heç vaxt yadından çıxarmamalı və ona hazırlaşmalıdır.

Mömün, ölümdən sonrasını yaddan çıxarmayaraq ölümə hazır olduğu üçün ölümdən qorxmaz. O, ölümdən qorxmanın, varlığı olmayan bir xəyaldan qorxmaq olduğunu bilir. Çünki, ölümə hazır olmayan insanları qorxudan ölüm deyil, ölümdən sonrasıdır.

Beləliklə, insanların ölümdən qorxmalarının yeganə səbəbi, ölümdən sonrakı həyatı qavrayaraq, ona hazır olmamalarıdır ki, insanın fəzilət dərəcəsi və təqvası artdığı nisbətdə ölüm qorxusu azalır. Söhbətin bu yerində, Əməvi xəlifəsi Süleyman ibn Əbdülməlikin "Ölümdən niyə qorxuruq?" şəklindəki sualına tabiundan olan Sələmə ibn Dinar əl-Mahzuminin verdiyi cavabı da qeyd etmək yerinə düşərdi. Hazırcavab bir şəxs olan Sələmənin xəlifəyə cavabı belə olmuşdur: "Dünyanızı abadlaşdıraraq axirəti xaraba halına saldınız. Abad yerdən xarabaya getmək əlbəttə ki, sizi hürkütməlidir". Beləcə o, ölümdən qorxanların qorxu səbəblərinin ölümə hazır olmadıqları olduğunu bildirmişdir. Ölümü çox xatırlayan mömün isə, ona hazır olduğu üçün belə bir qorxusu olmur.

Axirət "azuqəsi" hazırlamamış və ölümə hazır olmayan insanlar üçün isə, ölüm həddindən artıq qorxuludur. Ölüm qardaşı qardaşdan, övladı anadan, arvadı ərindən ayırır. İnsanı, uğrunda axirətini qurban verdiyi, canından çox sevdiyi mallarından ayırır. Çox vaxt isə, mallarını, sevmədiyi insanlara qismət edir. Ölüm, dünyada qu tükündən olan yataqları belə bəyənməyən neçə-neçə nazlı bədənləri torpağın altında çürüdür.

Ölümün insanlara etdiyi təsir nəticəsində mənəvi aləmə inanmayan insanların bir çoxu maddi ölümü ortadan qaldırmaq və maddi aləmdə daha çox qala bilmənin yollarını axtarmaqdadırlar. Bu məqsədlə özlərini buzxanalarda donduran və barokameralarda əbədilik axtaranlar haqqında