Həzrət Əli ibn Əbu Talibdən (ə) elm haqqında soruşdular. Cavab verdi: «Elm dörd kəlmədən ibarətdir: Allaha nə qədər ehtiyacın varsa, o qədər ibadət et. Cəhənnəm atəşinə dözümün nə qədərdirsə, o qədər günah et. Ömrün nə qədərdirsə, dünyadan ötrü o qədər çalış. Axirət aləmində nə qədər qalacaqsansa, axirətdən ötrü də o qədər çalış».

1. Allaha nə qədər ehtiyacın varsa, o qədər ibadət et.

Insan bütün ehtiyaclarının kimdən hasil olduğunu düşünməlidir. Anlamalıdır ki, dünyada baş verən hər bir hadisə yalnız Allahın istəyi və qüdrəti ilə olur, Ondan icazəsiz heç nə baş verə bilməz. Əgər Allah bəzi hadisələri bəzi vasitələrlə həyata keçirirsə də, bunların əsl səbəbkarı Allahın özüdür, vasitələr nisbi məna daşıyır. Məsələn, Allah öz bəndələrinin canını ölüm mələyi Əzrayilin vasitəsilə alır. Bəndələrindən birinə ruzini o birisinin əli ilə yetirir. Yağışın yağması üçün əvvəlcə yer səthindəki su buxarlanır, səmada soyuyub buluda çevrilir, külək əsir, buludlar toqquşur və nəhayətdə yağış yağır. Bütün bu səbəblərin hər biri nisbidir, bütün səbəblərin kökü isə son nəticədə Allaha gedib-çıxır. Allahın yardımı və izni olmadan nə Əzrayil bir kəsin canını alar, nə bir kəsin əlinə ruzi gələr, nə də səmadan yerə bir qətrə yağış düşər.

Dünyada baş verən heç bir hadisəyə və onun nəticəsinə Allahın ehtiyacı yoxdur. Çünki «Allah ehtiyacsızdır» (Ixlas, 2). Hətta bizim ibadətlərimizin faydası da bizim özümüzə aiddir; ibadətin həm maddi, həm də mənəvi faydasını bu dünyada görürük, mənəvi faydasının qalan qismi isə axirət aləmində bizə veriləcək. Əgər Allahın yardımı olmasa, aldığımız nəfəsi geri qaytara bilmərik, gözümüzü qırpıb-açmağa fürsətimiz olmaz. Əgər Allaha bu qədər ehtiyaclıyıqsa, deməli, bu ehtiyacımıza uyğun səviyyədə Ona ibadət etməliyik.

2. Cəhənnəm atəşinə dözümün nə qədərdirsə, o qədər günah et.

Hədislərdə buyurulur ki, cəhənnəm atəşinin hərarəti dünya alovunun hərarətindən yetmiş dəfə çoxdur. Müqəddəslərin kəlamlarında dəfələrlə təkrar edilib ki, bəzi