a pozurlar, dünənə qədər sahil parkındakı söyüd ağacı bir anlığa belə yadımdan çıxmırdı, indisə mən sadəcə olaraq bu ağacı xatırlamıram. Ümumiyyətlə başa düşə bilmirəm ki, o ağacanı dibində nə ölümüm var idi? Mən indi insan deyiləm, robotam, nə göstəriş verirlər, onu da eləyirəm. Kimi buyurdular onu da sevəcəyəm. Belə olmaz, mən belə barbarlıqla barışa bilmərəm, bu bəşəriyyət əleyhinə cəinayətdir, mütləq bunları məhkəməyə verməlyiəm. Dostu isə onun qədər nikbin deyildi, sarsaqlama, öz məsləhətini verdi. Azərbaycanda hansısa məhkəməyə gedib desən ki, düşüncələrimə zorla hakim kəsilirlər, yaddaşımı pozurlar, ürəyimi oğurlayırlar, sənə hörmət eləsələr, yəni insaflı hakim əlinə düşsən, dəlixanaya göndərərlər. Necə sübut elərsən yaddaşını pozduqlarını? Dedim axı, sənsə qulaq asmaq əvəzinə, çığırıb bağırdın. Dərhal bəyənərdin, qurtarıb gedərdi, yoxsa sağlamlığını da itirəcəksən, əsəblərin də sıradan çıxacaq, sonda yenə də bəyənəcəksən.
Vaxt keçdikcə də dəli olmaq dərəcəsinə gəlirdi, hər şeyə razıydı, təki qız onunla evlənməyə, onunla birlikdə olmağa razılıq versin. Bir də sınamağı qərara aldı, yenə də kəsdi işə gedən qızın qabağını.
– Yalvarmaq hökməndimi?
– Hökməndi! – qız başıyla təsdiqlədi.
– Qıçlarını qucaqlamaq?
– O da!
– Bəs o birisi? – yazıq-yazıq soruşdu.
– Hansı birisi?
– Əşşi, mələmək də!
– O lap hökməndi! Amma göyərmək hökmən deyil, mələyəndə göyərməyə də bilərsən.
– Görməyəcəksən!
– Görəcəyəm, – qız sakit, inamla dedi.
Göm-göy göyərdi, dodaqları əsir, sözünü deyə bilmirdi, nəhayət özünü ələ aldı. Sənin bir insafın olsun, yazıq-yazıq deyirdi, mən burda, küçənin ortasında, şagirdlərimin gözünün qarşısında mələsəm, yaxşımı olar? Necə razı olarsan ki, gələcək ərin küçədə, yolun ortasında dayanıb quzu kimi mələsin, qıçlarını qucaqlasın? Sənə küçənin ortasında mələ deyən olmayıb, qız dedi, axşamçağı bizə gələrsən, bağa, orda sakitlikdi.
Müəllif insan şəxsiyyətiin alçaldılmasının qanunla yasaq olduğunu bildiyindən, düşüncə, fikir, iradə azadlığına