Fantastika! Həmişə gözləmədiyim anda qarşıma çıxırdı. Hardan gəldiyini anlamırdım. Üzündəki dəyişilməz ifadəylə görüşə gəlirdi. Elə biləsən, xüsusi olaraq mənim tamaşa etməyim üçün hazırlanmış maskanı üzünə taxıb. İçəridən şam kimi işıldayan kədər, bədbəxtlik, iztirab çırağına bənzər maskası həmişə üzündəydi. Sinaqoqdan oğurlamışdı elə bil. Ağzını açan kimi, nə deyəcəyini bilirdim. Sözləri tələffüz edərkən, ucadan qəşş edib gülürdüm. Maks bu gülüşümü dostluğun əlaməti kimi yozurdu.

- Miller, de görüm vəziyyət necədir? – o, uzun illərin tanışı kimi soruşdu. Bu sözləri tələffüz edərkən, çöhrəsinə geniş təbəssüm qondu. Birdən şam kimi içindən yanıb əriməyə başladı. Sonra üzünə xəfif bir təbəssüm çökdü. Adəti üzrə, növbəti sözlərini dedi: – Miller, bilirsən bu vaxtlar başıma nələr gəlib? – Yaxşı bilirdim ki, bu müddət ərzində ona heç nə olmayıb. Amma təcrübəmdən onu da bilirdim ki, tezliklə biz Maksla hardasa oturacaq, bu müddətdə güya onun başına bir xeyli hadisə gəlibmiş kimi, görkəm alacağıq. Ötən müddətdə ayaqqabıları yırtıq-sökük olurdu, bunun da adını “başıma iş gəlib” qoyurdu. Hətta havanın isti-soyuq olması da, bir günlük iş tapmaq ehtimalı kimi, onun həyatında hadisəyə çevrilirdi. Maraqlısı bilirsinizmi nədir? Onun başına ancaq pis hadisələr gəlirdi. Başqa cür ola da bilməzdi. Dərin bir bədbinlik hissinə qapılırdı. Hər şeyin daha pis olacağını özünə təlqin edirdi. Elə də olurdu.

Maksa, onun dükənməz iztirablarına elə isinişdim, təbiət hadisəsi kimi, dünyanın bir parçası kimi, qayalar, ağaclar, ayaqyolular, fahişəxanalar, ət sallaqxanaları, meyvə dükanları və sayr kimi onu qəbul etdim. Küçələrdə Maks kimi minlərlə adam dolaşır. Bütün bu adamlar isə Maksın simasında təcəssüm olunurdu. Maks həm İşsizlik demək idi, həm Aclıq, həm Kasıblıq demək idi, həm Ümidsizlik, həm Məğlubiyyət demək idi, həm də ki, Həqarət. İstənilən birisini, əlinə qəpik-quruş verib, başımdan edə bilərdim. İstənilən birisini! Ancaq Maksı yox! Maksa elə bağlanmışdım ki, ondan