i qəribəliklərlə doludur. Amma bunun mənə dəxli yoxdur.

İndi etdiyi hərəkətlər isə daha şübhəlidir. Köhnə bir şəkil çıxardır. Şəkildə ana və yeddi-səkkiz yaşlı oğlu əks olunub. Şəkilə baxdım, gözlərimə inanmadım. Anası çox gözəl qadındır. Maks anasının yanında durub. Bir az qorxurmuş kimi görkəmi var, gözləri geniş açılıb, ortadan ayrılmış saçları səliqəylə daranıb, pencəyinin bütün düymələri düymələnib. Anasıyla birlikdə hardasa Lemberqin ətrafındakı yerlərdən birində durublar, hardasa böyük qalanın yanında. Anasının üzündə bütün yəhudi xalqının faciələri əks olunmuşdu. Bir neçə il keçəcək, Maksın da üzündə iztirab ifadələri yaranacaqdı. Eyniylə anasındakı kimi. Həmişə belə olur. Uşağın canlı, məsum siması, iri tünd gözləri olur. Bir neçə il belə davam edir. Adətən yeniyetməlik dövründə, üzünün ifadəsi dəyişir. Uşaqlar böyüdükdən sonra boyunlarına keçirdikləri qayışı dartmağa başlayırlar. Saçları tökülür, dişləri çürüyür, onurğa sütunu əyilir. Qabarlar, irinlər, şişlər. Əlləri vaxtaşırı tərləyir, dodaqları əsir. Başları boşqabın içinə düşəcəkmiş kimi əyilir, yeməyi dişləriylə çeynəməmiş marçıltıyla udurlar. Bəs axı onlar bir zamanlar elə təmiz, elə məsum idilər ki, hər səhər qayğıya bələnirdilər…

Maksın şəklini, əyani olsun deyə, məktuba əlavə etdik.. Maksdan idiş dilində nəsə yazmasını xahiş etdim, amma dedim ilan-qurbağa xəttiylə yazmasın. Yazdıqlarını ucadan söyləyirdi, mənimsə onun heç bir sözünə inanmağım gəlmirdi. Onun kostyumunu və çirkli alt paltarlarını bir yerə yığdıq. Qəzetə bükülmüş, amma iplə bağlanmamış bağlama Maksın xoşuna gəlmədi. Maks istəmirdi ki, kimsə onun bu cür bağlamayla mehmanxanaya qayıtmasını görsün. Mötəbər görünmək istəyirdi. Bütün bu vaxt ərzində mənə təşəkkür etməkdən doymurdu. Bu sonsuz təşəkkürlər məndə elə təəssürat oyadırdı elə bil verdiyimdən nəyisə artıq vermişdim ona. Birdən kiminsə mənə bir şlyapa verməsi yadıma düşdü. Maksın şlyapasından yaxşıdır. Həmən şlyapanı götürüb başıma qoydum. Qoy şlyapanı necə qoymaq lazım