istəmir. Sizi nəzərə almadan, sizi adam etmək istəyirlər. Cəfəngiyyatdır bütün bunlar. Boris də həlləhuş suallar verirdi: “Amerikada qohumlarınız varmı?” Bu taktika mənə tanışdır. Sosial Müdafiə İdarəsində çalışan dövlət qulluqçusunun birinci sualını xatırladır. Təvəllüdünüz, adınız, ünvanınız, sənətiniz, dininiz. Bunun ardıncaysa məsum sual gəlir: “Hal-hazırda salamat qalan qohumlarınızdan kimlər var?” Güya siz belə vəziyyətə düşməmisiniz?! Güya təklikdə öz-özünüzə deməmisinizmi ki: “Ölsəm yaxşı olardı! Belə yaşamaqdansa, ölmək yaxşıdır”?! Onlar isə nəvazişlə gülümsəyərək, adınızın mənasını soruşurlar, oğrun-oğrun ünvanınızı öyrənirlər, sonra yaşadığınız yerə gedərək qapının zəngini basıb ağzına gələni deyirlər. Siz isə evdə oturub soyuqdan tit-tir əsərək, alçaldılmağınızı eşidirsiniz, bədəninizə istilik gəlir, sizi tər basır.

Maks suallara cavab verirdi. Hə, onun Nyu-Yorkda bacısı vardı. İndi bacısının harda olduğunu bilmir. Bir onu bilir ki, bacısı Koni-Aylendə gəlib, vəssalam. Amerikadan getməyə ehtiyacı yox idi: orda yaxşı pul qazanırdı. Ütüçü idi. Həmkarlar İtifaqının üzvüydü. Ancaq böhran olduqdan sonra, Yunion-Skver parkında işsiz oturarkən, birdən yadına düşdü ki, o – heç kimdir. Təsəvvür edin, atlı polislər sizə yaxınlaşırlar və sizi səkidən qovurlar. Səbəb? Bəlkə işsiz olduğunuz üçün? Axı bu onların günahıdır… Bəlkə Maks hökümətə qarşı çıxıb? Bütün bunlar onu özündən çıxartdı, hirsləndi. Onların nə haqqı var ki əl qaldırsınlar? Nə haqları var insanlarla qurd kimi davransınlar?

- Elə bilirdim bir iş taparam, – o, davam edirdi. – Nəsə başqa işlə məşğul olmaq istəyirdim. Ancaq istəyirdim fiziki iş olsun. Fikirləşirdim fransız dilini öyrənib intеrрretе olacam.

Boris oğrun-oğrun mənə baxırdı. Maksın sözləri ona təsir etmişdi. Yəhudi arzusu – fəhləlik etməmək. Koni-Aylendə köçmək daha bir yəhudi arzusudur. Bronksdan – Koni- Aylendə! Bir dəhşətdən digərinə keçid! Borisin özü bütün dünyanı gəzib, amma yenə də Bronksdan Koni-Aylendə. Vоn Lemberg