mənimsədiyi insan düşüncələrinin və əməllərinin müxtəlifliyi sayəsində barbar idealizminə məhsuldarlıq qatan adamın beynində peyda olmuşdu.

Xalq cərgələrdə oturur, saray məmurları ilə dövrəyə alınmış hökmdar iltifat göstərib taxtına əyləşir, əlinin işarəsiylə aşağıda qapı açılır, müttəhim meydana çıxır, qarşısında durmuş eyni quruluşlu iki qapıya baxırdı. Bu qapılardan birini açmaq, müttəhimin həm hüququ, həm də borcuydu. İstədiyi qapını aça bilərdi, bunun üçün nə kiminsə xeyir-duasına, nə də məsləhətlərinə ehtiyac vardı. Əgər seçdiyi qapıdan ac-yalavac bir pələng çıxardısa, müttəhimi cəza olaraq tikə-tikə parçalardı. Taleyi beləcə sona çatan müttəhimin şərəfinə əcəl zəngi zingildəyər, muzdla tutulmuş dildeyənlər ağılar səsləndirər, çoxsaylı tamaşaçılar başlarını sallayıb evlərinə dağılışar, ürəklərdə məyusluq, kədər, qəm… Axı belə gözəl bir gəncin qismətinə qovrulmaqdan dəhşətli nə ola bilərdi?!

Yox əgər müttəhim digər bir qapını açardısa, hökmdar tərəfindən seçilmiş, həm yaşına, həm cəmiyyətdəki mövqeyinə görə müttəhimə ən uyğun gələn qadın çıxardı və həmən bu qadınla da günahsızlığın mükafatı olaraq, müttəhimi dərhal evləndirərdilər. Müttəhimin başqa sevgilisinin və ya ailəli olmasının məsələyə aidiyyatı yox idi. Bu cürə xırda-mırda işlər hökmdarın möhtəşəm mükafatlandırma və ya cəza mərasiminə mane ola bilməzdi. Pələngin müttəhimi parçalaması hadisəsində olduğu kimi, nikah mərasimi də anındaca meydanda baş tuturdu. Hökmdarın taxtı-tacında daha bir qapı açılırdı, bu qapıdan isə xorun və qızıl buynuzlarla ifa olunan nikah musiqisinin sədaları altında rəqs edən rəqqasların müşayiəti ilə kahin çıxırdı. Həm kahin, həm də rəqqaslar xoşbəxt toy mərasiminin baş tutduğu tərəfə irəliləyir, zənglər zingildəyir, şad-xürrəm xalq, “Ura! Ura! Ura!” qışqırır, bəraət almış müttəhim isə gəlini evə aparırdı, qarşıda gedən uşaqlar onların ayaqlarına gül-çiçək dəstələri atırdılar.

Hökmdar tərəfindən ədalətin yaradılmasının yarıbarbar üsulu beləydi. Bu cürə ədalətdə