İnsanın hesaba çəkilən günü əməl dəftərini əlinə verəcəklər. Quran ayələrinə və hədislərə görə insanın bütün əməlləri, rəftar və danışıqları, hətta niyyətləri belə burada qeydiyyata alınmışdır. “Əlbəttə, ölüləri dirildən və onların əvvəlcədən göndərdiklərini (həyatda olarkən etdikləri əməlləri) və izlərini (qoyub getdiklərini) yazan Bizik”. (“Yasin” 12).

Bu əməl dəftərində insanların ancaq əməlləri və rəftarları deyil, həm də düşüncələri və gecə yarısı həyata keçirdiyi tədbirlər belə qeyd edilər. “Onlar (sənin yanında) «itaət edənlərik» deyirlər. Sənin yanından çıxanda(n sonra isə) onların bir dəstəsi öz gecə yığıncaqlarında, başlarında sənin dediyindən başqasını və özlərinin sənin yanında dediklərindən başqa şey dolandırırlar. Allah onların gecələr başlarında dolandırdıqlarını yazır. Odur ki, onlardan üz döndər və Allaha təvəkkül et”. (“Nisa” 81).

Sirlərini yazar: “(Yada sal) o zaman(ı) ki, (insanın düşüncə və əməllərini) qəbul edən o ikisi (o iki mələk) onun sağında və solunda oturub qəbul edirlər. Dilinə elə bir söz gətirməz ki, (bu zaman) yanında (deyilənləri yazmağa) hazır olan nəzarətçi mələk dayanmasın”. (“Qaf” 17-18).

Şübhəsiz ki, bu əməl dəftəri dünyadakı dəftərlərə və kitablara bənzəməz. Bu cür deyildir ki, onu qələmlə yazarlar. Belə olan halda bir insan ömrünü bir kitaba sığışdırmaq mümkün olmazdı. İnsan ona bir nəzər salmaqla bütün ömründən otub-bitənləri görəcəkdir.

Bəzi alimlərin nəzərinə görə, əməl dəftəri bir rəmzdir. İnsan nəfsinə edilən bir işarədir. İnsan hiss orqanları ilə hər nəyi dərk edirsə, ruhuna təsir qoyar. Onun təsiri dərk orqanlarına da ötürülər. İnsanın yerinə yetirdiyi hər bir pis və yaxşı iş hər - nə qədər az miqdarda olarsa belə, dərkində qeydə alınar. Xüsusilə onlar sifət şəklində nəfsə nüfuz edər və nəfsani mələkə halına düşər. İnsan buna görə İlahi savaba və cəzaya məruz qalar. Ona görə də əməl dəftəri hər bir insanın ruh kitabıdır.

O zamana qədər ki, bu dünyadayıq, bu kitab yığılıb və bağlanmışdır. Ölən zaman isə