a buradan çıxa bilmərəm. Mən ölümdən qorxmuram - artıq xeyli müddətdir o mənim başım üzərində fırlanır. Ətrafda yol boyunca insanlar qırılır, səhhətim də əvvəlki deyil. 5-6 ay kifayət edərdi ki, kiçik bir istisna ilə, bəzən hətta istisnasız olaraq bütün insanlara nifrət edəsən. Hər gün gah söyüşlərlə, gah da dəyənək və təpiklərlə təhqir olunduğun bir atmosferdə insanlığını qoruyub saxlamaq ağlasığmaz səy tələb edir”.



BURADAN ÇIXIŞ YOXDUR



“Bura məşhur 20-ci blokdur - ölüm bloku. Dustaqların arxasınca bağlanan qapılardan hələ heç kim çıxıb əsirlikdən qurtara bilməyib. Buradan yalnız cəsədləri çıxarırlar”. Faşistlərin Mauthauzen əsir düşərgəsi haqqında kitabdan.

5-ci korpusa düşmüş keçmiş “smertnik”lərdən biri artıq nisbətən sakit vaxtlarında o korpusa gəlişini həyatının “ən faciəli, hüznlü, kədərli və üzücü” günü kimi xatırlayır. Məhkəmə prosesinin sonuncu günündə məhbus ənənəyə uyğun olaraq sadə, ən zəruri şeylərini - isti corab, alt paltarı, gigyena vasitələri, mələfə, yataq dəstini və s. polietilen paketə yığdı. Adətən, məhkəmənin hökmündən sonra məhkumlar artıq əvvəlki kameraya qaytarılmırlar. “Zek” “osujdyonka”ya - koloniya və ya türməyə göndərilməsini gözləyən məhkumlar üçün nəzərdə tutulan 3-cü korpusa köçürüləcəyinə ümid edirdi. Amma ən qorxunc variant baş verdi - məhkəmə ölüm hökmü çıxardı. “Ölüm cəzasına” sözlərindən sonra konvoy əməkdaşları (məhkimların daşınması zamanı onları müşayiət edən ədliyyə personalı - M.T.) teatral maneralarla onun qollarını burub arxa tərəfdən qandalladılar. Bundan sonra kameradan kənarda istənilən yerdəyişmə zamanı bu qandallar onun daimi yol yoldaşı olacaq. Özünün “qeyri-adi” olduğunu “smertnik” artıq məhkəmədən sonra “avtozak”a və ya məhbusların daşınması üçün nəzərdə tutulan və el arasında “voronok” adlanan avtomaşına oturan kimi hiss etdi. Məhkəmə zalında vurulmuş qandalları açmadan onu ”otstoynik”ə mindirdilər. Avromaşının köhnə pəncərəsiz telefon budkasına bənzəyən arakəsməli bölməsini məhbuslar